Kościoły

Jak już wspomniano kościół parafialny w Łukowicy wzmiankowany jest po raz pierwszy w źródłach pisanych w spisie świętopietrza z lat 1325-1327. Dokument ten wymienia księdza Mirosława. Następne spisy świętopietrza z lat 1328 oraz 1335-37 potwierdzają tę informację. Kolejna wzmianka o tutejszym kościele pochodzi z Liber beneficiorum księdza Jana Długosza datowanej przez historyków na lata 1470-1480.Ponieważ następna wiadomość dotycząca kościoła mówi o jego konsekracji w roku 1550. Wynika stąd, że ów konsekrowany kościół w połowie XVI wieku nie mógł być tym pierwszym, który obsługiwał ks. Mirosław w roku 1325 i następnych latach. Należy sądzić, że wzmianka Długosza dotyczy jeszcze pierwszego kościoła, natomiast w następnych latach, około 1500, lub nawet kilkanaście lat później nastąpiła budowa nowego kościoła, gotyckiego. Ten drugi kościół mógłby być konsekrowany w roku 1550

Widok na nowy kościół z cmentarza

Na szczęście ominął go los innych kościołów Sądeczyzny, które właśnie w tym okresie w połowie wieku XVI dostały się w ręce Arian i uległy w dużej mierze zniszczeniu, szczególnie gdy idzie o wyposażenie ich wnętrz. Kościół łukowicki nie przechodził tego jakby można nazwać "epizodu ariańskiego", chociaż zagrożenie było bliskie. Wiadomo bowiem, że na terenie parafii dziedzic miejscowości Świdnik Marcin Rogowski przeszedł na Arian i na terenie dworu zbudował nawet kaplicę z grobowcem dla swojej rodziny w przyziemiu. Kaplica ta istniała jeszcze w roku1906.Następne informacje o kościele w Łukowicy pochodzą z akt wizytacji biskupich. Z dokumentu wizytacyjnego z 1565 roku dowiadujemy się, że wieś Łukowica posiadała kościół parafialny drewniany, konsekrowany pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła. Po raz pierwszy w dokumencie pisanym mamy tu wymienione wezwanie kościoła. Patronat św. Andrzej należy do najstarszych wezwań apostolskich dawanych świątyniom i pojawiło się w Małopolsce stosunkowo wcześnie. Co więcej, wezwanie to było na tym terenie propagowane, podobnie jak patrocinium św. Leonarda, przez benedyktynów tynieckich, którzy przybyli do Polski z Leodium, gdzie patronem był właśnie św. Andrzej.

Akta wizytacji niewiele podają wiadomości na temat wyposażenia tego kościoła. Mówi o tym dopiero wizytacja Radziwiłłowska z roku 1596. Kościół w Łukowicy posiadał wówczas kielich cynowy, krzyż srebrny i monstrancję miedzianą. Kolejna wizytacja odbyła się w latach 1607-1608. Wizytował parafię z ramienia konsystorza krakowskiego ks. Jan Januszowski, archidiakon sądecki i proboszcz Podegrodzia. Zanotował on, że kościół w Łukowicy był pokryty gontami i miał dwoje drzwi dosyć mocnych: jedne z żelazną zakładką, sprawione przez obecnego plebana, drugie zaopatrzone tylko w zasuwę żelazną. Okien było sześć całych, oszklonych, nadto trzy ołtarze: główny i dwa boczne przy tęczy: jeden po lewej i drugi po prawej stronie, częściowo drewniane, częściowo kamienne, oba nie konsekrowane. Tylko w jednym ołtarzu znajdował się portatyl z czerwonego kamienia, z relikwiami świętych. Inna wiadomość dotycząca wizytacji z tegoż samego roku podaje, że do kościoła przylegały sobótki; plac kościelny był cmentarzem grzebalnym dobrze ogrodzonym. Ogrodzenie to obaliło się w roku 1606 w czasie powodzi, która nawet i kościołowi groziła ruiną, jeśliby się go szybko nie umocniło. Z dalszej części tegoż aktu wizytacyjnego dowiadujemy się, że kościół posiadał na kalenicy wieżyczkę z sygnaturką. Większa dzwonnica, czyli wieża złączona była z kościołem i znajdowała się przed głównym wejściem. Sufit był prosty, malowany. Na belce tęczy znajdowała się pasyjka, a w nawie kościoła ławki, dla wiernych bardzo skromne i stare. W prezbiterium stały dwie ławki naprzeciw siebie wzdłuż ścian bocznych. Tabernakulum miało kształt piramidy, co zapewne odnosi się do jego zwieńczenia u góry. Przytwierdzone było do ściany po prawej stronie ołtarza. Chrzcielnica była drewniana z płaską przykrywką, wewnątrz miała naczyńko spiżowe na wodę, zamykana na żelazną kłódkę i zasuwkę. Wizytacja z roku 1618 i 1619 nie podaje nowych wiadomości na temat kościoła.

Front nowego kościoła

Nowy szczegół podaje wizytacja z roku 1641. Dowiadujemy się z niej, że kościół parafialny w Łukowicy miał trzy ołtarze murowane, z tych dwa konsekrowane. Wizytator podał wezwanie wszystkich trzech ołtarzy. Główny poświęcony był św. Andrzejowi, a boczne Matce Bożej i św. Annie, ten ostatni nie konsekrowany. Nową wiadomością w stosunku do poprzedniej jest też to, że chrzcielnica nie była już drewniana, lecz z kamienia. Zagadkowym momentem w historii tej świątyni są również lata końcowe XVII wieku, mianowicie 1693-1697. Można spotkać się z twierdzeniem, że w tym właśnie czasie został zbudowany obecnie istniejący kościół, a zatem byłby on w kolejności trzecim kościołem. Twierdzenie to jednak budzi pewne zastrzeżenie i dlatego też zostanie w niniejszym pracy przeprowadzona dokładna analiza architektury kościoła by z większą pewnością powiedzieć, co się wtedy właściwie z kościołem stało.

Znaczniejszą zmianę w urządzeniu wnętrza łukowickiego kościoła notuje dopiero akt wizytacji z roku 1728. Podano tam, że ołtarz główny nosi wezwanie Matki Bożej Loretańskiej. Poza tym w Tekach Załuskiego pochodzące z lat 1747-1749 znajdujemy informacje, że w ołtarzu głównym znajduj się drewniana figura Matki Bożej Loretańskiej, łaskami słynąca. Świadczyły o tym wota, które wymienia wizytator z 1728 roku. Zaprowadzenie kultu Matki Bożej Loretańskiej w kościele łukowickim dokonało się prawdopodobnie przy okazji jego konsekracji w dniu 23 VI 1720 roku, której dokonał biskup kijowski Jan Tarło. Fakt ten, oraz datę wizytacji i osobę konsekratora znamy z informacji, która znajdowała się pod portatylem ołtarza Przemienienia Pańskiego, o czym wspomina miejscowa kronika parafialna. Wiadomo skądinąd, że biskup Jan Tarło przewodniczył w uroczystościach inauguracji sanktuarium Matki Bożej Loretańskiej przy kościele ojców kapucynów w Krakowie, w dniu 5 maja 1719 roku i dlatego jemu można przypisać inicjatywę ustanowienia takiegoż sanktuarium w Łukowicy. Dzisiaj w głównym ołtarzu jest również figura Matki Boskiej, ale nowa, Wspomożenia Wiernych, sprawiona w roku 1907, dzieło tamtejszego parafianina, Juliana Kosika, wówczas studenta Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Stary kościół

Akt wizytacji z roku 1728 podaje jeszcze wiadomości, a mianowicie, że rocznicę dedykacji kościoła obchodzi się w 2 Niedzielę po Wielkanocy. Dowiadujemy się też, że strop kościoła i całe wnętrze było pomalowane, posadzka jest kamienna, a chór posiada organ dziewięciogłosowy. Zaś zakrystia jest murowana. Dzwonnica znajdująca się naprzeciw kościoła miała wówczas dwa dzwony, trzeci natomiast znajdował się we wieżyczce na kalenicy jako sygnaturka. Inwentarz wymienia przedmioty znajdujące się w zakrystii, ze srebra i miedzi. Jest też wzmianka o istnieniu w parafii Bractwa Niepokalanego Poczęcia N M P. Zostało ono założone 23 XI 1698 roku i zatwierdzone przez biskupa sufragana krakowskiego Stanisława Szembeka.

Obecny kościół był kilkakrotnie odnawiany i przekształcany, miedzy innymi w latach: 1855, 1868, 1875. O stanie zachowania kościoła dowiadujemy się z wykazów rzeczy sprawionych do kościoła w Łukowicy zamieszczonych w urzędowym piśmie diecezjalnym "Currenda". I tak wykaz z roku 1868 informuje, że "...kosztem parafian przelano dzwon, kupiono 4 chorągwie, a dzwonnicę pobito gontami i pomalowano...". W latach 1874-1877 wybudowano nową zakrystię, odnowiono także wielki ołtarz i ołtarz Matki Boskiej Różańcowej. Oprócz wymienionych odnowiło i sprawiono wiele innych rzeczy oprócz wymienionych. W roku 1887 ze składek kupiono nowy mszał i naczyńka na oleje święte. W następnym odnowiono monstrancję, naprawiono dach na kościele i na plebani. "Currenda" z roku 1898 podaje również, że "...przelano rozbity dzwon z dobrowolnych składek parafian, (...) pokryto dachy kosztem konkurencji za 97 zł, postawiono nową ławę pod kościołem nad rzeką, pokryto zakrystię i kaplicę, tudzież część kościoła...". W tym także roku przebudowano wieżę na kościele i pokryto blachą a miejscowy organista wykonał miechy do organów, nową klawiaturę, nowe wielki drzwi do kościoła. Dziełem ostatnich dwóch proboszczów: Eugeniusza Chrobaka i obecnego Aleksandra Mroczka jest obecny kościół w Łukowicy wzniesiony w latach 1984-1995 według projektu architektów Andrzeja i Leszka Gonciarzów, konsekrowany przez ordynariusza diecezji księdza biskupa Józefa Życińskiego dnia 21 V 1995 roku.